Dokument do pobrania w wersji WORD: Program adaptacyjny w klasie 4

 

Program adaptacyjny dla uczniów klasy 4

w Szkole Podstawowej im ks. J. Twardowskiego  w Niedźwiadzie Górnej

 

Niedźwiada, rok szkolny 2021/2022

  

Spis treści

 

Wstęp

 

1. Założenia programu adaptacyjnego.

2. Cele główne i szczegółowe programu adaptacyjnego.

3. Działania Nauczyciela w klasie III.

4. Działania Wychowawcy.

5. Działania Nauczycieli uczących w klasie IV.

6. Działania skierowane na rodziców.

7. Przewidywane efekty.

8. Ewaluacja

Zakończenie

 

 

Wstęp

 

Przejście uczniów z klasy III do klasy IV i rozpoczęcie nauki na II etapie edukacyjnym to poważna zmiana w ich szkolnym życiu.

Zmiany organizacyjne, z którymi spotykają się uczniowie u progu klasy czwartej to przede wszystkim zmiana wychowawcy klasy, wprowadzenie systemu lekcyjnego wyznaczonego dzwonkami, konieczność zmiany sal na kolejne lekcje, zmiana w ocenianiu, szybsze tempo pracy, większe obciążenie nauką, która podzielona jest na przedmioty oraz zmiana jednego do tej pory najważniejszego nauczyciela na cały zespół nauczycieli, mających różne osobowości, wymagania i style pracy.

Uczniowie kończący I etap edukacyjny mogą mieć zatem trudności wynikające z różnic w organizacji nauczania, ale również wynikające z wcześniejszego rozpoczęcia nauki czy też znaczących różnic programowych pomiędzy obowiązującą w kl. I-III podstawą programową, a nową podstawą programową w klasie IV.

Wszystko to powoduje, że między klasą III i IV mamy do czynienia z istotnym „progiem szkolnym”. Dlatego bardzo ważne jest w okresie zmiany etapów edukacyjnych stworzenie przyjaznego klimatu w szkole, na który składają się relacje uczeń – nauczyciel, nauczyciel – rodzice oraz tworzenie dobrego klimatu w grupie rówieśniczej.

Nauczyciele powinni dążyć do tego, żeby stworzyć dzieciom jak najlepsze warunki przystosowania się do zmienionej rzeczywistości. Uczniowie wymagają wtedy szczególnej opieki ze strony dorosłych, oczekują otwartej i opiekuńczej postawy pozwalającej bez zbytniego stresu i niepotrzebnych lęków przekroczyć próg między klasą III – nauczaniem zintegrowanym a klasą IV

 

1. Założenia Programu

Założeniem programu jest wspomaganie i ukierunkowanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi. Żeby proces adaptacji przebiegał sprawnie i trwał jak najkrócej, musi istnieć ścisła współpraca między rodzicami a nauczycielem.

Program skierowany jest do :
- nauczycieli i pracowników szkoły, którzy stworzą warunki do szybszego przystosowania się ucznia do warunków szkolnych;
- dzieci kończących pierwszy etap edukacji
- rodziców

 

Program adaptacyjny opracowany został w oparciu o wiedzę o rozwoju dziecka, oczekiwaniach i wzajemnych oddziaływaniach szkoły, rodziców i nauczycieli w celu stworzenia uczniom lepszego startu w II etap edukacji.

 

2. Cele główne programu

 

• Ułatwienie uczniom procesu adaptacji do nowej szkolnej rzeczywistości
• Wdrożenie ucznia do procesu kształcenia w II etapie edukacji
• Nawiązanie ścisłej współpracy między nauczycielami i środowiskiem rodzinnym uczniów.
• Stworzenie wspólnoty klasowej.
• Budowanie zdrowych relacji rówieśniczych sprzyjających uczeniu się.

 Cele szczegółowe

• obniżenie stresu związanego z rozpoczęciem nauki w klasie IV;
• zwiększenie samodzielności uczniów, przełamanie barier, które stawia przed nimi nieśmiałość, brak poczucia własnej wartości;
• zwiększenie poczucia bezpieczeństwa i adaptacji ucznia w klasie i szkole;
• integracja zespołu klasowego;
• kształtowanie u dzieci pozytywnego stosunku do nauki oraz rozwijanie ciekawości;
• wspieranie rodziców w nowej dla rodziny sytuacji;
• włączenie rodziców do współpracy podczas realizacji programu.
• Wprowadzanie elementów oceny kształtującej

 

 

4. DZIAŁANIA NAUCZYCIELI W KLASIE III (MAJ-CZERWIEC)

• W zakresie organizacji pracy:

a. wprowadzenie podziału na edukacje (przedmioty) – lekcje 45 minutowe, przerwy zgodnie z dzwonkami w szkole;

b. zmiana sal lekcyjnych w ciągu dnia, poznanie różnych sal w szkole;

c. prowadzenie lekcji w obrębie jednej jednostki lekcyjnej od podania celu do podsumowania (wdrażanie systemu klasowo – lekcyjnego, uczenie się planowania pracy w określonym czasie);

d. wprowadzenie zasady prowadzenia zeszytu przedmiotowego;

e. umożliwienie dzieciom pisania w zeszytach w jedną linię, w małej kratce, długopisem lub piórem;

f. wprowadzenie zapisu lekcji w formule stosowanej w klasach IV-VIII (w porozumieniu z nauczycielami klas starszych) – zapisywanie daty, lekcji, tematu, zwrócenie uwagi na marginesy;

g. formułowanie i zapisywanie notatki z lekcji, zgodnie z realizowanym tematem zajęć (forma zapisu w porozumieniu z nauczycielami klasy II etapu);

h. wprowadzenie indywidualnej metody pracy z tekstem – samodzielna praca uczniówz podręcznikiem;

i. usprawnianie tempa czytania i pisania – przepisywanie z tablicy z ograniczonym czasem, wyszukiwanie fragmentów z tekstu;

j. zadawanie prac domowych w formule zbliżonej do pracy w II etapie edukacyjnym – wyszukiwanie informacji w encyklopedii, internecie – przygotowanie krótkiej ustnej prezentacji na wyszukiwany temat;

k. samodzielne przemieszczanie się uczniów ze świetlicy do sali lekcyjnej na zajęcia oraz na zajęcia dodatkowe organizowane przez nauczycieli pracujących w szkole;

l. spacery „na czas” z uwzględnieniem pakowania plecaka, korzystania z toalety i zjedzenia posiłku.

Ł. Ognisko integracyjne- uczniów, rodziców, nauczycieli uczących w klasie III i IV

• W zakresie oceniania:

a. w ocenianiu bieżącym dopełnianie oceny opisowej oceną w skali 1-6;

b. ustalenie i stosowanie kryteriów do oceny pracy uczniów (np. prac plastycznych);

c. stosowanie sposobów sprawdzania wiedzy i umiejętności uczniów metodami stosowanymi w klasach starszych (np. kartkówki, odpowiedź ustna, itp.)

d. wprowadzenie elementów oceny kształtującej

• W zakresie współpracy z nauczycielami II etapu edukacyjnego:

a. wizyty obserwacyjne nauczycieli klas IV – VIII podczas zajęć w klasie III: obserwacja sposobu pracy grupy, komunikacji nauczyciel–uczeń, uczeń–uczeń, obserwacja pracy uczniów (tempo, organizacja własnej pracy, nawyki dotyczące pracy w klasie);

b. przykładowe lekcje prowadzone przez nauczycieli klas starszych w klasach trzecich w celu zaprezentowania nowych przedmiotów i poznania przez uczniów nowych nauczycieli, przełamania lęku przed nowymi nauczycielami, poznania zespołu;

c. zaproszenie uczniów klas IV, współpraca z Samorządem Uczniowskim

d. „Ognisko integracyjne” – poznanie szkoły i jej pracowników;

e. po zakończeniu roku szkolnego przekazanie nowemu wychowawcy informacji o wynikach, trudnościach, potrzebach uczniów i zespołu oraz dokumentacji klasy, w tym port folio uczniów i dokumentacji pomocy psychologiczno – pedagogicznej;

f. ustalenie zasad łagodnego odsunięcia wychowawcy klasy trzeciej w pierwszych tygodniach roku szkolnego;

g. objęcie uczniów okresem adaptacyjnym w klasie IV przez pierwsze półrocze roku szkolnego

h. nie wpisywać uwag negatywnych uczniom przez pierwsze półrocze roku szkolnego.

 

 

4. DZIAŁANIA WYCHOWAWCY KLAS IV (WRZESIEŃ)

• W zakresie współpracy z nauczycielami I etapu edukacyjnego i specjalistami:

a. spotkanie wychowawcy klasy III z wychowawcą klasy IV, przekazanie nowemu wychowawcy najistotniejszych informacji o osiągnięciach, trudnościach, potrzebach uczniów oraz dokumentacji klasy, w tym dokumentacji pomocy psychologiczno – pedagogicznej;

b. zapoznanie z dokumentacją psychologiczno – pedagogiczną uczniów;

c. zapoznanie z ocenami opisowymi uczniów.

• W zakresie organizacji pracy:

a. ustalenie zasad pracy z uczniami i przekazywania informacji;

b. przedstawienie uczniom nauczycieli uczących w klasie;

c. zapoznanie uczniów z topografią szkoły, ze szczególnym zwróceniem uwagi na rozmieszczenie sal, w których odbywają się zajęcia dla danej klasy.

d. przedstawienie planu zajęć lekcyjnych z uwzględnieniem sal lekcyjnych, pomoc uczniom w czytaniu planu lekcji, znalezieniu nowych sal

e. zapoznanie uczniów z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania

f. zapoznanie z zasadami bezpieczeństwa obowiązującymi w szkole, regulaminami pracowni, organizacją pracy na poszczególnych zajęciach edukacyjnych;

g. przedstawienie zasad funkcjonowania szkoły (biblioteka, świetlica, szatnia).

h. pomoc uczniom w zrozumieniu wymagań nowych nauczycieli.

• W zakresie spraw wychowawczych:

a. poznanie mocnych i słabych stron uczniów;

b. wybór samorządu klasowego i określenie jego zadań;

c. obserwacja zmian w zespole, pozycji uczniów w klasie;

d. przydział dodatkowych funkcji w klasie;

e. omówienie praw i obowiązków ucznia;

f. rozmowy z uczniami, znalezienie czasu na „wygadanie się”, rozluźnienie atmosfery;

g. pozwalanie uczniom na chwalenie się swoimi sukcesami, ale też na pożalenie się;

h. zawarcie umów z uczniami

 

• W zakresie pracy w grupie:

a. określenie zasad - które sprawdziły się w klasach I-III

b. ustalenie kodeksu, kontraktu klasowego (bez NIE)

c. wprowadzenie i posługiwanie się zasadami bez zwracania uwagi, poinformowanie pozostałych nauczycieli o tych zasadach;

d. organizacja zajęć integrujących grupę prowadzonych przez wychowawcę i pedagoga szkolnego;

e. uczenie komunikowania swoich potrzeb oraz porozumiewania się z otoczeniem;

f. budowanie relacji wzajemnej życzliwości, poszanowania i zaufania;

g. ustalenie planu pracy wychowawczej w klasie IV, uwzględniającego następujące obszary:

• kształtowanie umiejętności pracy w zespole;
• rozwijanie poczucia własnej wartości;
• kształtowanie umiejętności porozumiewania się z innymi (rówieśnikami, dorosłymi);
• kształcenie motywacji do nauki i działania
• radzenie sobie ze stresem;
• kształtowanie inteligencji emocjonalnej;
• zapoznanie uczniów z planem pracy wychowawczej w klasie IV

 

 

5. DZIAŁANIA NAUCZYCIELI UCZĄCYCH W KLASIE IV

• W zakresie współpracy z wychowawcą klasy IV, nauczycielami I etapu edukacyjnego oraz specjalistami:

a. spotkanie nauczyciel – nauczyciel – przekazanie najistotniejszych informacji dotyczących klasy i zrealizowanego materiału;

b. spotkanie- wychowawca klasy IV i  nauczyciele – przekazanie zasad panujących w zespole;

c. zapoznanie z dokumentacją psychologiczno – pedagogiczną.

• W zakresie pracy na lekcji:

a. stosowanie tzw. „okresu ochronnego” dla uczniów klas IV, I semestr bez negatywnych ocen( bez zagrożenia) - przyzwyczajenie uczniów do innych zasad pracy, oceniania i oczekiwań poszczególnych nauczycieli;

b. I semestr bez uwag negatywnych

c. wprowadzenie elementów oceniania kształtującego

d. zapoznanie uczniów z wymaganiami edukacyjnymi;

e. indywidualizacja procesu nauczania (dostosowywanie metod i form pracy dla uczniów zespecjalnymi potrzebami edukacyjnymi);

f. przestrzeganie higieny pracy na zajęciach lekcyjnych oraz ustalonych zasad;

g. zaangażowanie uczniów na lekcji;

h. prowokowanie do poszukiwania celu i użyteczności pracy na lekcji „Dlaczego? Jak myślicie po co się tego uczymy? Do czego nam się przydadzą te informacje?”

i. zaciekawianie uczniów swoim przedmiotem, poznanie i rozwijanie zainteresowań i zdolności uczniów;

j. zaktywizowanie uczniów do udziału w zajęciach pozalekcyjnych i konkursach;

k. odnoszenie się do treści poznanych w klasach I-III;

l. pozwalanie na prezentację wiedzy spoza szkoły, z innych przedmiotów;

ł. upewnianie się czy uczniowie rozumieją polecenia, nowe treści, język przedmiotu;

m. pokazanie jak korzystać z podręcznika, ćwiczeń – zachęcanie do samodzielnej nauki;

n. dostosowanie notatek do możliwości uczniów;

o. rozmawianie o tym czego wymagamy, jakiej pomocy udzielamy, co jest ważne;

p. w sytuacjach problemowych zawarcie kontraktu nauczyciel – uczeń;

r. budowanie relacji wzajemnej życzliwości, poszanowania i zaufania

s. samoocena

• W zakresie poprawy koncentracji:

a. uczniowie mają wpływ na sposób uczenia się, prezentacji wiedzy – uczenie przez działanie;

b. pobudzanie pozytywnych emocji;

c. uczenie wyciszenia i skupienia na zajęciach;

d. pokazanie różnych technik notowania, charakterystycznych dla przedmiotu;

e. dostosowanie tempa pracy do możliwości uczniów(praca w parach, zespołach, zmienność elementów, mniej przepisywania);

f. ograniczenie bodźców rozpraszających;

g. uczenie uważnego słuchania;

h. stwarzanie atmosfery bezpieczeństwa emocjonalnego;

i. stosowanie komunikatów podtrzymujących uwagę;

j. prowokowanie do aktywnego spostrzegania;

k. wysyłanie pozytywnych komunikatów;

l. dbanie, aby materiał zawierał nowości, ciekawostki;

ł. akcentowanie ważnych i istotnych kwestii.

 

6. DZIAŁANIA SKIEROWANE DO RODZICÓW:

1. Przedstawienie problemów okresu przejściowego i sposobów radzenia sobie z nimi oraz działań nauczycieli klas III na zebraniach z rodzicami uczniów klas III (maj)

2. Spotkanie informacyjno-edukacyjne dla rodziców klasy IV na początku roku szkolnego, zapoznanie rodziców z programem adaptacyjnym dla uczniów kl. IV:

a. przypomnienie działań nauczycieli kl. III;

b. przedstawienie zespołu nauczycielskiego dla danej klasy;

c. przedstawienie propozycji planu wychowawczego klasy i wspólne z rodzicami dopracowanie go;

d. przedstawienie działań wychowawcy i przedmiotowych systemów oceniania nauczycieli przedmiotów (na spotkaniu wywiadowczym);

e. zapoznanie rodziców z ofertą szkoły

3. Pedagogizacja: pedagog omawia trudności adaptacyjne, które mogą wystąpić u dzieci w tym wieku oraz specyfikę i warunki nauki w klasie czwartej, przedstawia możliwości poszukiwania pomocy w razie wystąpienia trudności.

4. Organizacja zebrań i dni otwartych dla rodziców.

5. Współpraca z rodzicami, włączenie rodziców w organizację uroczystości  klasowych.

 

7. PRZEWIDYWANE EFEKTY:

a. uczeń:

• czuje się bezpiecznie w szkole;
• wie, jak radzić sobie ze stresem;
• potrafi zgodnie współpracować w zespole;
• szanuje nauczycieli i kolegów w klasie, nie ma uprzedzeń do innych.;
• jest akceptowany, wie, co świadczy o jego wyjątkowości;
• atmosfera w klasie jest dobra

b. rodzic

• ma poczucie, że jego dziecko jest bezpieczne w szkole;
• współpracuje z nauczycielem;
• podaje swoje propozycje działań ,
• zna program i cele jego wdrożenia,
• czynnie uczestniczy w życiu klasowym.

 

9. EWALUACJA

Ewaluacja programu dokonana będzie na podstawie:

• obserwacji zespołu klasowego przez wychowawców klas, nauczycieli przedmiotów, specjalistów, pracowników niepedagogicznych;
• rozmów z rodzicami.

 

Podstawa prawna:

• Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tj. Dz.U. z 2020 r. poz.1327 ze zm);
• Ustawa z 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 910 ze zm);
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 1551);
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz.U. 2017 poz. 356 ze zm.);

Czym zatem jest i na czym polega ocenianie kształtujące

Ocenianie kształtujące to sposób pracy nauczyciela i uczniów, który polega na systematycznym pozyskiwaniu informacji o przebiegu procesu uczenia się. Dzięki niemu nauczyciel może modyfikować dalsze nauczanie i dawać uczniom informację zwrotną pomagającą im w nauce. Celem oceniania kształtującego jest pomaganie uczniom w uczeniu się, a nie realizowanie programu.

Ocenianie kształtujące, nazywane także “ocenianiem pomagającym się uczyć”, jest w wielu krajach uważane za jeden z najbardziej obiecujących kierunków reformowania oświaty.

NaCoBeZU” – czyli „na co będę zwracać uwagę” – to nic innego, jak dokładnie i w języku ucznia sformułowane kryteria oceny, prezentowane uczniom przez nauczyciela przed wykonaniem zadania, na początku lekcji.

Jakie są strategie OK

STRATEGIA 1. CELE I KRYTERIA SUKCESU

Określanie i wyjaśnianie uczniom celów uczenia się i kryteriów sukcesu.

Nauczyciel stosujący pierwszą strategię OK powinien dbać o to, aby uczniowie podczas lekcji znali jej temat, cele oraz kryteria sukcesu. Czym są kryteria sukcesu? Najprościej rzecz ujmując: to, po czym można poznać, że cel lekcji został zrealizowany. Dobrą praktyką jest podanie uczniom gotowych materiałów do wklejenia do zeszytu (zawierających: temat lekcji, cele i kryteria sukcesu; przykład: tabela 1.). Ponadto nauczyciel powinien się upewnić, czy uczniowie rozumieją przedstawione cele i kryteria, a w toku lekcji powracać do nich, aby sprawdzić stopień ich realizacji. Kryteria sukcesu służą również do podsumowania lekcji, a jednocześnie stanowią wytyczne do ustalenia, jaki materiał będzie podstawą sprawdzianu. Cele i kryteria sukcesu przedstawia się z perspektywy ucznia, dlatego zawierają sformułowania typu: wyjaśnię, opiszę, wskażę.

STRATEGIA 2. DIALOG

Organizowanie w klasie dyskusji, zadawanie pytań i zadań przynoszących informacje, czy i jak uczniowie się uczą.

Lekcja, na której nauczyciel stosuje drugą strategię OK, jest dialogiem pomiędzy nauczycielem a uczniami. Nauczyciel zadaje pytania, które stymulują ciekawość uczniów oraz zachęcają ich do rozważań i poszukiwania odpowiedzi. Zalecane jest zadawanie zadań mających na celu odświeżenie wiedzy i odwołanie się do informacji, które uczniowie już posiedli. Są to pytania odwołujące się m.in. do porównań oraz wyszukiwania różnic i podobieństw. Na tym etapie można także tworzyć mapy myśli.

STRATEGIA 3. INFORMACJA ZWROTNA

Trzecia strategia to udzielanie uczniom informacji zwrotnej (IZ). Aby ocena pracy ucznia mogła być przez niego wykorzystana w procesie uczenia się, powinna mieć formę wyczerpującego komentarza. Informacja zwrotna zawiera odpowiedzi na cztery pytania:

1. Co uczeń zrobił dobrze?
2. Co należy poprawić?
3. Jak należy to poprawić?
4. Jak uczeń ma się dalej rozwijać?

Informacja zwrotna powinna się odnosić do wcześniej ustalonych kryteriów sukcesu. Wówczas daje uczniom możliwość racjonalnego kształtowania własnej strategii uczenia się oraz poczucia odpowiedzialności za swoje osiągnięcia.

STRATEGIA 4. WSPÓŁPRACA UCZNIÓW CZYLI WZAJEMNE NAUCZANIE

Sprawianie, aby uczniowie mogli wzajemnie korzystać ze swojej wiedzy i swoich umiejętności (wzajemne nauczanie).

Człowiek najlepiej uczy się w grupie – to stwierdzenie jest podstawą czwartej strategii OK. Uczniowie uczą się od siebie nawzajem, uczą się także współpracy (szczególnie podczas pracy metodą projektu), a nauczyciel daje im czas na dyskusję i wspólne ustalanie odpowiedzi. Rozmowa uczniów o tym, czego się uczą, wiąże zdobywaną wiedzę z tym, co już wiedzą i umieją, pomaga im więc lepiej zrozumieć nowe zagadnienia. W ramach czwartej strategii stosuje się ocenę koleżeńską. Na podstawie poznanych wcześniej kryteriów uczniowie przekazują sobie informacje zwrotne o wykonanej pracy.

STRATEGIA 5. ODPOWIEDZIALNOŚĆ

Wspomaganie uczniów, aby stali się autorami procesu swojego uczenia się.

Elementy piątej strategii OK to działania motywujące uczniów, m.in. budowanie zainteresowania nauczanymi zagadnieniami, wskazywanie przydatności nauczanych treści w życiu codziennym, odnoszenie poznanych treści do otaczającego świata, zapraszanie do współpracy rodziców, zachęcanie uczniów do stosowania samooceny. Może to być zadawanie pytań kluczowych, czyli takich, które w ciekawy sposób pokazują szerszy kontekst tematu (np. Jak odróżnisz wodę destylowaną od wody mineralnej? albo Kwasy - sprzymierzeńcy czy wrogowie?).

 

10 ZASAD

Dziesięć zasad oceniania kształtującego

Ocenianie kształtujące: 

1. jest ściśle powiązane ze skutecznym planowaniem,

2. uwzględnia to, w jaki sposób uczniowie się uczą,

3. jest istotne podczas realizacji całego procesu dydaktycznego - od planowania po końcową ocenę osiągnięć,

4. jest zgodne z najlepszymi zasadami dydaktyki,

5. buduje indywidualne relacje nauczyciel - uczeń,

6. wpływa na motywację ucznia,

7. wymaga - już na etapie planowania - precyzyjnego określenia kryteriów sukcesu

8. daje uczniom konstruktywne wskazówki, jak mogą poprawić swoją pracę i w jaki sposób mogą się rozwijać,

9. uczy oceny koleżeńskiej i samooceny,

10. jest właściwe na każdym etapie kształcenia i w stosunku do każdego ucznia - niezależnie od jego poziomu osiągnięć.

 

Zasada 1 

Ocenianie kształtujące powinno być powiązane z dobrym planowaniem nauczania i uczenia się.
Nauczyciel planując lekcję, przede wszystkim określa jej cele i kryteria oceniania. Przekazuje je uczniom i ściśle się do nich stosuje. Zaplanowany jest również sposób przekazywania uczniom informacji zwrotnej na temat ich pracy. Informacja ta zawiera cztery elementy:

co uczeń zrobił dobrze,

co należy poprawić,

jak należy poprawić,

wskazówki, jak uczeń ma się dalej rozwijać. 

Taka informacja pomaga uczniowi uczyć się i pozwala mu być aktywnym i odpowiedzialnym uczestnikiem własnego procesu uczenia się. 

Zasada 2 

Ocenianie kształtujące koncentruje się na tym, w jaki sposób uczniowie się uczą.
Nauczyciel uzyskuje od uczniów informację na temat tego, co pomaga im się uczyć i planuje lekcje z uwzględnieniem tych informacji. Uczniowie są równie świadomi tego, czego, jak i tego, jak się uczą. I nauczyciel i uczniowie koncentrują się na procesie, a nie na samym wyniku końcowym.

Zasada 3 

Ocenianie kształtujące jest istotne podczas realizacji całego procesu dydaktycznego - od planowania po ocenę osiągnięć.
Informacja zwrotna - przekazywana uczniom przez nauczyciela - jest stałym elementem procesu nauczania. Dzięki niej uczniowie mogą na bieżąco poprawiać i doskonalić swoją pracę i - w konsekwencji - osiągają lepsze efekty i wyniki nauczania. 

Zasada 4

Ocenianie kształtujące jest zgodne z najlepszymi zasadami dydaktyki.

Nauczyciel stosujący ocenianie kształtujące planuje, obserwuje proces uczenia się, analizuje i interpretuje uzyskane informacje o przebiegu procesu i jego wynikach, przekazuje uczniom informację zwrotną dotyczącą ich pracy i osiągnięć. Uczy również uczniów samooceny i oceny koleżeńskiej. To niezbędne umiejętności skutecznego nauczania.

Zasada 5 

Ocenianie kształtujące buduje indywidualne relacje nauczyciela z uczniem.
Nauczyciel zdaje sobie sprawę, jaki wpływ na ucznia, jego wiarę we własne siły i zapał mają przekazywane przez niego komentarze, oceny i opinie. Informacje zwrotne kierowane do ucznia mają charakter indywidualny, są konstruktywne i dotyczą nie osoby, lecz rezultatów jej pracy. Dzięki stosowaniu oceniania kształtującego nauczyciel zawiera z uczniem indywidualny kontrakt, który pomaga mu się uczyć.

Zasada 6

Ocenianie kształtujące motywuje uczniów do nauki.
Wbrew obiegowym sądom porównywanie osiągnięć poszczególnych uczniów z osiągnięciami ich kolegów oraz tworzenie wszelkiego rodzaju rankingów nie motywuje, lecz często zniechęca do uczenia się. Ocenianie skupiające się na postępach i osiągnięciach, a nie na podkreślaniu niepowodzeń, zachęca uczniów do nauki. Ocenianie chroni autonomię ucznia, dostarcza mu konstruktywnej informacji zwrotnej, w efekcie - ułatwia mu kierowanie własną nauką.

Zasada 7 

Ocenianie kształtujące wymaga już na etapie planowania precyzyjnego określenia kryteriów sukcesu

Nauczyciel planuje kryteria sukcesu i przekazuje je uczniom.  Dotyczą one każdej szkolnej aktywności. Są podawane do każdej lekcji, sprawdzianu, pracy domowej i pracy podczas lekcji. Kryteria sukcesu powinny być podane w języku zrozumiałym dla ucznia tak, aby mogły służyć też samoocenie i ocenie koleżeńskiej. Nauczyciel oceniając pracę ucznia, konsekwentnie zwraca uwagę tylko na to, co wcześniej ustalił z uczniami.  

Zasada 8 

Uczniowie otrzymują konstruktywne wskazówki, jak mogą poprawić swoją pracę i w jaki sposób mogą się rozwijać,

Uczniom potrzebne są informacje i wskazówki, by mogli zaplanować następny krok w uczeniu się. Nauczyciel wskazuje silne strony ucznia i doradza, jak je rozwijać; wyraźnie i konstruktywnie informuje o stronach słabych i o tym, jak można je eliminować; stwarza uczniom możliwość poprawienia własnej pracy.

Zasada 9

Ocenianie kształtujące powinno rozwijać uczniowską zdolność do samooceny tak, by służyło refleksji i samodzielnemu decydowaniu o własnej nauce.
Samodzielny uczeń potrafi kształtować swój proces uczenia się: zdobywać nowe umiejętności i wiedzę oraz zaplanować dalsze etapy nauki. Droga do samodzielności prowadzi przez rozwijanie umiejętności samooceny. Nauczyciel zachęca do niej i wyposaża ucznia w stosowne umiejętności.

Zasada 10

Ocenianie kształtujące jest właściwe na każdym etapie kształcenia i w stosunku do każdego ucznia, niezależnie od jego poziomu osiągnięć.

Ocenianie kształtujące można stosować na wszystkich polach nauczania - począwszy od nauczania początkowego aż do nauki na wyższej uczelni. Nauczyciel zauważa i docenia osiągnięcia uczniów i umożliwia każdemu z nich osiągnięcia na najwyższym dostępnym dla niego poziomie. 

 

 

 

 

DOBRE NAUCZANIE I UCZENIE SIĘ, OCENIANIE KSZTAŁTUJACE

9 technik zapewniania oceny kształtującej

/Danuta Sterna/

Ocenianie kształtujące to w dużej części informacja zwrotna płynąca w obie strony –  od nauczyciela do ucznia (dotycząca pracy ucznia) i od ucznia do nauczyciela (jak postępuje proces uczenia się). Ta druga informacja określana jest jako – zapewnianie oceny kształtującej i plasuje się w meta badaniach profesora Johna Hattiego na bardzo wysokim miejscu (wskaźnik wpływu – 0,9).

Nauczycielom trudno jest na bieżąco śledzić postępy wszystkich uczniów i do wyników tej obserwacji dostosowywać nauczanie. Przeważnie sprawdzają poziom zrozumienia uczniów dopiero na końcu, gdy podsumowują temat. Wtedy jest to ocenianie sumujące, które nie dostarcza uczniom, ani nauczycielowi wskazówek, co i jak trzeba zmienić w procesie nauczania i uczenia się.

Ponieważ zapewnianie oceny kształtującej ma tak ogromny wpływ na osiągnięcia uczniów, dlatego warto, aby nauczyciele starali się pozyskiwać i wykorzystywać informację o procesie uczenia się uczniów.

Można powiedzieć, że zapewnianie oceny kształtującej ma trzy etapy, które można określić trzema pytaniami:

1. Gdzie są moi uczniowie w procesie uczenia się?
2. Co zrobić ze zróżnicowaną informacją płynącą od uczniów?
3. Jak zmienić metody i sposoby nauczania w stosunku do uczniów, którzy nie opanowali materiału w pożądanym stopniu?

W tym wpisie zajmę się pierwszym pytaniem, czyli – jak pozyskać informację?

Istnieją praktyczne techniki oceniania kształtującego, które nauczyciele mogą wykorzystać jako szybkie „sprawdzenie pulsu”, czyli ocenienie poziomu zrozumienia przez uczniów poruszanych zagadnień.

Przedstawię dziewięć technik, które można zastosować w różnych klasach i na różnych przedmiotach zarówno w klasie szkolnej, jak i w nauczaniu zdalnym.

Techniki te nie służą ocenianiu stopniami, ich celem jest uzyskanie informacji, którą może nauczyciel wykorzystać w doskonaleniu swojego nauczania. Uczniowie powinni znać cel stosowania tych technik i wiedzieć, że nie będą przy ich pomocy oceniani stopniami.

1. Sygnalizowanie samooceny

Technika polega na poproszenie uczniów o samoocenę swojego zrozumienia zagadnienia. Może to być:

• technika świateł: wszystko rozumiem – zielone; mam pewne wątpliwości – żółte; nie rozumiem – czerwone
• wskazywanie ręką: kciuk do góry – rozumiem i potrafię to wyjaśnić własnymi słowami; ręka machająca – nie jestem do końca pewien i wątpię, czy potrafię to wyjaśnić; kciuk do dołu – jeszcze nie rozumiem i nie potrafię tego wyjaśnić.

Samoocena może być niestety zawodna, gdyż uczniowie mogą nie móc ocenić swojej wiedzy prawidłowo. Dlatego warto wylosować uczniów, którzy deklarują zrozumienie, aby wyjaśnili zagadnienie innym uczniom.

W nauczaniu zdalnym, uczniowie mogą sygnalizować samoocenę pokazując „światła” lub ręce w kamerce lub wysyłać określone emotikony.

2. Wybór

Nauczyciel przedstawia uczniom kilka stwierdzeń lub pytań i prosi o wybranie prawdziwej lub właściwej odpowiedzi. Ta technika jest szczególnie skuteczna w sprawdzaniu wcześniejszej wiedzy uczniów lub przy określaniu, przed rozpoczęciem nowego tematu, potencjalnych nieporozumień i mylnych koncepcji uczniów.

• Nauczyciel przedstawia stwierdzenia i prosi uczniów o zdecydowanie, czy są one prawdziwe, czy fałszywe.
• Nauczyciel zadaje uczniom pytania z przygotowanymi odpowiedziami i prosi uczniów o wybranie właściwej odpowiedzi.

W zdalnym nauczaniu można zastosować ankietę lub krótki test lub poprosić uczniów o odpowiedź na chacie.

3. Wizualizacja

Nauczyciel prosi uczniów, aby utworzyli wizualną lub symboliczną reprezentację tego, czego się nauczyli i przygotowali się do wyjaśnienia jej innym. Technika jest szczególnie przydatna, przy sprawdzaniu, czy uczniowie rozumieją różnego rodzaju powiązania.

• Przykład: Narysuj wizualną sieć czynników wpływających na wzrost roślin.

W nauczaniu zdalnym uczniowie mogą publikować swoje wizualizacje w internecie, aby były dostępne dla innych uczniów i dla nauczyciela.

4. Błąd

Jednym z najbardziej wydajnych i skutecznych sposobów kontroli zrozumienia jest poszukiwanie przez uczniów błędów.

Nauczyciel przedstawia uczniom błędne stwierdzenie lub często popełniany błąd i prosi uczniów o znalezienie go w tekście, wyjaśnienie na czym on polega i poprawienie go.

• Przykład: Przedstawienie uczniom tekstu z błędami lub źle rozwiązanego zadania i poproszenie ich o zidentyfikowanie i poprawienie.

5. PODSUMowanie

Podsumowywanie przez uczniów tego, czego się nauczyli. Poproszenie uczniów o sformułowanie refleksji na dany temat. Technika zapewnia nauczycielom wgląd w to, czy uczniowie naprawdę rozumieją ważne kwestie.

• Program Szkoła Ucząca Się opracował pomoc dydaktyczną – Pudełko refleksji,które proponuje wiele sposobów na refleksje uczniów – https://civitas.com.pl/pl/p/Pudelko-Refleksji/85

6. ZASTOSowanie

Zrozumienie ujawnia się, gdy uczniowie mogą przenieść to czego się nauczyli na inne dziedziny. Dlatego dobrym sposobem sprawdzenia zrozumienia jest poproszenie uczniów o zastosowanie wiedzy w nowym kontekście.

• Przykład: Znajdź przykłady symetrii w budynku szkolnym lub na boisku.

7. NAUCZanie innych

Wiemy, że najlepiej się człowiek uczy, gdy naucza innych.

W tej technice nauczyciel prosi uczniów, aby opracowali – jak będą nauczać ucznia, który nie był obecny na lekcji.

• Przykład: Opracuj pięciominutową lekcję, aby nauczyć młodszego ucznia, jak podaż i popyt mogą wpływać na ceny towaru.

W nauczaniu zdalnym uczniowie mogą nagrać film ze swoją prezentacją.

8. ANALOGIa

Technika polega na opracowaniu przez uczniów analogii lub metafory w celu zilustrowania nowo poznanej koncepcji lub umiejętności. Może to być również prośba o znalezienie podobieństw lub różnic.

• Przykład: _____ jest jak _____, ponieważ _____.

W zdalnym nauczaniu uczniowie mogą publikować swoje analogie i metafory w oknie czatu lub w internecie.

9. KARTA WYJŚCIA

Technika polega na poproszeniu uczniów na koniec lekcji o zapisanie refleksji lub dokończenia zdania.

• Przykład: dokończ zdanie: Dziś nauczyłem się _____

Przytoczone techniki nie służą tylko pozyskaniu informacji, te informacje powinny posłużyć nauczycielowi do zdecydowania, czy może „iść dalej z materiałem” oraz jak powinien zmienić swoje nauczanie, aby uzyskać większe zrozumienie uczniów.

Pozyskane informacje mogą zaowocować: powrotem do tematu i przedstawieniem go w inny sposób; skorygowaniem błędnych przekonań uczniów; zapewnianiem pomocy uczniom, którzy jej potrzebują.

Wspomniane na początku dwa następne pytania wymagają osobnego wpisu.

Nauczyciel może dowiedzieć się, że część uczniów już opanowała materiał, a część jeszcze nie. Jest to trudna sytuacja, gdyż nauczyciel musi prowadzić następną lekcję, tak, aby w inny niż dotychczas sposób przedstawić materiał uczniom, którzy nie zrozumieli i jednocześnie przygotować lekcję dla uczniów, którzy już wszystko opanowali. W programie Szkoła Ucząca Się opracowaliśmy pomoc dydaktyczną – Skrzyneczka mistrzów, która w pewnym stopniu może pomoc w tej sprawie – https://civitas.com.pl/pl/p/Skrzyneczka-Mistrzow-/87

Odpowiedź na trzecie pytanie jest jeszcze trudniejsza, gdyż zależy od przedmiotu i przyzwyczajeń nauczyciela. Przeważnie nauczyciele mają opracowane metody przedstawienia tematu i trudno im zastosować inne, gdy ich własne nie działają. Pewna nadzieja jest związana z rozmowami nauczycieli danego przedmiotu na temat nauczania, szczególnie sposobów nauczania określonych treści. Możliwe, że w takich rozmowach nauczyciele poznają inne sposoby, które będą mogli zastosować w stosunku do uczniów, którzy nie opanowali zagadnienia w dostatecznym stopniu.